Co to jest wskaźnik BMI i jak go obliczyć?

W 2022 roku 43% dorosłych na świecie miało nadwagę, a 16% żyło z otyłością według danych WHO. Nic dziwnego, że BMI stało się jednym z najczęściej używanych wskaźników do szybkiej oceny masy ciała. Wskaźnik ten nie jest jednak idealny. Co naprawdę mówi wskaźnik BMI i kiedy może prowadzić do zbyt prostych wniosków? W tym artykule wyjaśniamy, jak obliczyć BMI oraz jak interpretować wynik u dorosłych i dzieci.

Czym jest BMI?

Wskaźnik BMI (Body Mass Index) to opracowany ponad 200 lat temu przez statystyka Adola Queteleta wskaźnik masy ciała. BMI to parametr, który umożliwia ocenę wagi w stosunku do wzrostu. Wskaźnik BMI powszechnie używany jest przy ustalaniu diety. Stosuje się go nie tylko w ustalaniu planu żywieniowego dla osób z nadwagą czy otyłością, Obliczanie BMI znajduje również swoje zastosowanie u osób z grupy podwyższonego ryzyka, czyli tych, którym z różnych przyczyn  grozi cukrzyca, zawał serca, miażdżyca oraz choroby układu krążenia.

Dzięki kalkulacji BMI dowiesz się w jakim zakresie mieści się Twoja waga, ale pamiętaj, na to czy posiadasz zdrową budowę ciała wpływa nie tylko jego waga, ale także skład. Dwie osoby z takim samym BMI mogą zawdzięczać swoją wagę tłuszczowi, wodzie lub mięśniom w różnych proporcjach.

Kalkulator BMI online

Sprawdź swój wskaźnik BMI korzystając z bezpłatnego kalkulatora lub stosując wzory opisane poniżej.

Jak obliczyć BMI?

Zanim zaczniesz jakąkolwiek dietę oblicz BMI. Pomoże Ci to w późniejszym monitorowaniu efektów zmiany nawyków żywieniowych. Liczenie BMI możesz zlecić wykwalifikowanemu dietetykowi, wykonać je za pomocą ogólnodostępnego wzoru lub obliczyć za pomocą zautomatyzowanego kalkulatora BMI. By obliczyć parametr BMI, należy podzielić masę ciała przez wzrost do kwadratu. Wzór na BMI:

BMI = masa ciała (kg): wzrost (m)²

BMI osoby o masie 75 kg i wzroście 180 cm:

• BMI = 75 : 1,8² = 23,14

Poszczególnym wartościom przypisany jest konkretny stan, który odczytamy z wykresu:

Choć kalkulator BMI nie uwzględnia wieku, interpretacja jego wyników różni się w zależności od wieku poddanego analizie pacjenta.

• Średnie prawidłowe BMI dla osoby dorosłej w wieku <60 lat to 18,5 – 24,9
• Średnie prawidłowe BMI dla osoby dorosłej w wieku >65 lat to 23,0 – 29,9

Kalkulator BMI nie jest idealny i służy jedynie do poglądowego pomiaru zależności między wagą a wzrostem. Parametr BMI jednakowo traktuje mięśnie i tłuszcz, przez co u osób z rozwiniętą muskulaturą i odtłuszczoną sylwetką, wynik może mylnie wskazywać na nadwagę. Jednak każdemu, kto rozpoczyna swoją przygodę z dietą i zdrowymi nawykami żywieniowymi, kalkulator BMI w zupełności wystarczy, aby odpowiednio dobrać rodzaj diety.

Możesz sprawdzić swoje BMI także za pomocą poniższego wykresu:

Co mówi o nas nasze BMI?

BMI może pomóc zauważyć kierunek. Jeśli wynik jest wyraźnie poniżej normy, może sugerować niedowagę i potrzebę oceny stanu odżywienia. Jeśli wynik rośnie powyżej 25, może być sygnałem do sprawdzenia, czy nadmiar masy ciała nie łączy się z większym ryzykiem metabolicznym. Przy BMI 30 i więcej zwykle mówi się o otyłości, ale potrzebna jest dokładna ocena całego obrazu zdrowia.

Najważniejsze ograniczenie BMI wynika z tego, że wzór nie odróżnia tkanki tłuszczowej od mięśni. Osoba trenująca siłowo może mieć wyższe BMI przez dużą masę mięśniową, choć jej poziom tkanki tłuszczowej jest niski. Z drugiej strony ktoś z prawidłowym BMI może mieć mało mięśni i relatywnie dużo tkanki tłuszczowej, szczególnie w okolicy brzucha.

BMI nie pokazuje też, gdzie odkłada się tłuszcz. To ważne, ponieważ tkanka tłuszczowa trzewna, gromadząca się w jamie brzusznej, silniej łączy się z ryzykiem metabolicznym niż w pozostałych miejscach. Dlatego przy ocenie zdrowia często dokładniejszy obraz daje połączenie BMI z pomiarem obwodu talii, wskaźnikiem WHtR albo analizą składu ciała.

Jeśli dopiero zaczynasz, więcej o zdrowym odchudzaniu się dowiesz się z artykułu: Najlepsza dieta odchudzająca – jak wybrać sposób jedzenia, który naprawdę da się utrzymać?

Kalkulator BMI dla dzieci

U dzieci i nastolatków sam wynik BMI nie powinien być interpretowany według tabeli dla osób dorosłych. Organizm dziecka cały czas rośnie, zmienia proporcje ciała, masę mięśniową i ilość tkanki tłuszczowej.

W praktyce do oceny rozwoju wykorzystuje się siatki centylowe. Mogą dotyczyć masy ciała, wzrostu, BMI, a u młodszych dzieci także obwodu głowy. Linie centylowe pokazują, jaki odsetek dzieci w tym samym wieku i tej samej płci ma taki sam albo niższy wynik danej cechy. Jeśli dziecko znajduje się na 50. centylu, oznacza to wynik zbliżony do środka rozkładu w populacji odniesienia.

Poniżej znajdują się siatki centylowe wzrostu dla dzieci:

(Źródło: https://www.mp.pl/pacjent/pediatria/prawidlowyrozwoj/rozwojfizyczny/52272,siatki-centylowe-masa-i-dlugosc-ciala-malego-dziecka)

Oraz siatki centylowe wagi dla dzieci:

(Źródło: https://www.mp.pl/pacjent/pediatria/prawidlowyrozwoj/rozwojfizyczny/52272,siatki-centylowe-masa-i-dlugosc-ciala-malego-dziecka)

Zakres między 3. a 97. centylem traktuje się jako szeroką normę, ale pojedynczy punkt na siatce nie zawsze wystarcza do oceny. Znaczenie ma także to, czy dziecko rozwija się swoim dotychczasowym rytmem, czy nagle przesuwa się o kilka kanałów centylowych w górę albo w dół. Wynik poniżej 3. centyla lub powyżej 97. centyla powinien zostać omówiony z pediatrą.

U dzieci szczególnie ostrożnie trzeba też mówić o nadmiernej masie ciała. Nadmiar tkanki tłuszczowej może wiązać się z dietą, niską aktywnością fizyczną, snem, stresem, środowiskiem domowym i predyspozycjami rodzinnymi. BMI może być pierwszym sygnałem alarmowym, ale decyzje dotyczące żywienia dziecka najlepiej podejmować razem z pediatrą lub dietetykiem dziecięcym.